Butlan Ne Demek? Hukukta Geçersizlik ve Mutlak Butlan

Butlan, “batıl olma durumu” demektir. Hukukta ise bir hukuki işlemin, geçerlilik şartlarındaki zorunlu bir unsur eksik olduğu için hüküm doğurmaması anlamına gelir. Kararlarda ve sözleşmelerde sık geçen bu terim, gündelik dildeki “geçersizlik” sözcüğünün hukuktaki teknik karşılığıdır.

Butlan ne demek? TDK tanımı

Türk Dil Kurumu sözcüğe iki anlam verir: ilki genel dildeki “batıl olma durumu”, ikincisi teknik hukuk dilindeki “hukuki bir işlemin kurucu unsurlarında mevzuatta öngörülen şartlar sağlanmışken, geçerlilik şartlarında yasada öngörülen zorunlu bir unsurun eksik olması durumu”. İkinci tanım, işlemin kurulmuş ama geçerli olmayan bir işlem olduğunu anlatır — butlanı “yokluk”tan ayıran nokta tam olarak budur.

Mutlak butlan (kesin hükümsüzlük)

Mutlak butlan, kanunda açıkça düzenlenen hâllerde ortaya çıkar. Türk Borçlar Kanunu m.27'nin ilk fıkrası şöyledir:

“Kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına aykırı veya konusu imkânsız olan sözleşmeler kesin olarak hükümsüzdür.”

Bu hükmün pratik sonuçları şunlardır:

• Baştan itibaren hüküm doğurmaz. Geçersizlik sonradan değil, işlemin yapıldığı andan itibaren söz konusudur.
• Hâkim bunu re'sen dikkate alır. Taraflar ileri sürmese bile mahkeme kesin hükümsüzlüğü kendiliğinden gözetir.
• Zamanaşımına uğramaz. Yıllar sonra da ileri sürülebilir.
• Onama ile geçerli hâle gelmez. İcazet (onama) mutlak butlanı ortadan kaldırmaz.

Aynı maddenin devamı, kısmî hükümsüzlüğü düzenler: sözleşmenin yalnızca bir hükümü hükümsüzse bu durum diğerlerinin geçerliliğini etkilemez; ancak o hükümler olmadan sözleşme yapılmayacaksa sözleşmenin tamamı kesin olarak hükümsüz olur.

Nisbi butlan (iptal edilebilirlik)

Halk arasında “nisbi butlan” olarak da anılan iptal edilebilirlik, işlemin iptal edilene kadar geçerli sayıldığı hâller için kullanılır. Yanılma (hata), aldatma (hile), korkutma (ikrah) ve aşırı yararlanma bu gruptandır. Mutlak butlandan temel farkları:

1. İşlem, iptal edilmediği sürece hüküm doğurmaya devam eder.
2. İptal hakkı belirli sürelere bağlıdır; süre geçerse işlem geçerli hâle gelir.
3. Hâkim bunu kendiliğinden dikkate almaz; ilgili tarafın ileri sürmesi gerekir.

Butlan sözcüğü cümle içinde nasıl kullanılır?

• “Sözleşmedeki bu hüküm, kanunun emredici kuralına aykırı olduğu için mutlak butlan ile sakattır.”
• “Mahkeme, işlemdeki butlan sebebini taraflar ileri sürmese de kendiliğinden değerlendirdi.”
• “Mutlak butlan ile iptal, sonuçları bakımından birbirine karıştırılmamalıdır.”

Sık sorulan sorular

Butlan ne demek TDK?

TDK butlanı iki anlamla verir: “batıl olma durumu” ve “hukuki bir işlemin geçerlilik şartlarında, yasada öngörülen zorunlu bir unsurun eksik olması durumu”.

Mutlak butlan ne demek?

Kesin hükümsüzlüktür. Türk Borçlar Kanunu m.27'ye göre kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına aykırı veya konusu imkânsız olan sözleşmeler kesin olarak hükümsüzdür.

Butlan ile iptal arasındaki fark nedir?

Butlan (kesin hükümsüzlük) baştan itibaren hüküm doğurmaz ve hâkim bunu re'sen dikkate alır. İptal edilebilirlikte ise işlem, iptal edilene kadar geçerlidir; iptal hakkı süreye bağlıdır.

Butlan sözleşmeyi nasıl etkiler?

Kesin hükümsüz bir sözleşme taraflara borç doğurmaz. Ancak sözleşmenin yalnızca bir kısmı hükümsüzse, bu kısım diğer hükümlerin geçerliliğini genelde etkilemez; sözleşme o hükümler olmadan yapılmayacaksa tamamı hükümsüz olur.

İlgili konular: Hukuk ve resmi terimler · halef ne demek? · Genel kültür terimleri

Not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut uyuşmazlığınız için bir avukata danışın.